Kiến thức thường thức

Tâm lý người nghiện ma túy trong giai đoạn cắt cơn

11:05, 09/07/2015

-         Trước khi cắt cơn:

Diễn biến tâm lý của người nghiện trước giai đoạn cắt cơn thường xoay quanh hai mặt: Một mặt, họ có chút bất an, lo lắng, hoang mang về việc cắt cơn và những triệu chứng họ sắp phải trải qua. Mặt khác, họ cũng quyết tâm cao muốn từ bỏ ma túy và tư thế sẵn sàng phối hợp với cán bộ trị liệu để tham gia điều trị trong giai đoạn này.

-         Trong giai đoạn cắt cơn:

+ Lúc đầu, họ sẵn sàng phối hợp với cán bộ để tham gia trị liệu, sau rồi lại thay đổi ý kiến không muốn cai nữa: Sự biến đổi tâm lý này có nguyên nhân từ việc học viên bị mâu thuẫn giữa hai chiều cảm xúc: thèm nhớ sử dụng thuốc lên đến đỉnh điểm và mong muốn được cai nghiện thành công. Điển hình về tâm lý của người nghiện trong giai đoạn cắt cơn:

+ Sự thèm nhớ thuốc cao độ, lên đến đỉnh điểm gây ra sự biến đổi trong hành vi, bất thường về cảm xúc như: buồn giận vô cớ, cau có, mặc cảm, hoảng hốt, hoang  mang…

+ Lạc quan ảo: mong muốn được cai nghiện thành công cảm thấy lạc quan, tự mãn, vẽ lên nhiều viễn cảnh vì tin là mình chắc chắn sẽ cai nghiện được. Họ có xu hướng cường điệu hóa mọi vấn đề và khẳng định chắc chắn rằng bản thân có thể làm được tất cả, có thể vượt qua được tất cả. Người nghiện có thể chủ quan và tái nghiện với suy nghĩ: cai nghiện (cắt cơn) đơn giản, khi không muốn nữa thì cai vì cai dễ dàng, không tốn kém. Đây là suy nghĩ sai lầm nguy hiểm dễ xuất hiện trong cơn thèm nhớ ma túy).

+ Tâm lý muốn buông xuôi tất cả, mất niềm tin vào bản thân, không muốn có gắng nữa. Một số người trước khi bước vào giai đoạn cắt cơn thường quyết tâm cao nhưng lại rất nhanh thay đổi ý định khi phải đối mặt với các cơn thèm nhớ ma túy và đau đớn của hội chứng cai. Lúc đầu thì họ sẵn sàng phối hợp, nhưng sau rồi lại thờ ơ, trách móc, đổ lỗi, bỏ cuộc…Một khi không vượt qua được hội chứng cai, họ trở nên mất niềm tin, bắt đầu nghĩ đến việc sử dụng lại ma túy, có thể tự làm tổn thương chính mình… nhằm không phải chịu đựng hội chứng cai nữa. Khi đã sử dụng lại, đã tái nghiện, ở họ lại xuất hiện tâm lý chán nản, muốn buông xuôi tất cả.

+           Tâm lý thoái lùi:

Họ mong sớm kết thúc giai đoạn khó khăn và đau đớn này, muốn được giải thoát bản thân theo hướng thỏa hiệp với ma túy, quay trở về giai đoạn sử dụng ma túy.

Những diễn biến tâm lý của học viên cai nghiện ở giai đoạn cắt cơn khá phức tạp, chúng là những biểu hiện đau đớn, khó chịu về mặt cơ thể nhưng lại tác động rất lớn đến tâm lý người nghiện…Vì vậy nên, chúng trở thành những rào cản khiến họ dễ có xu hướng tái nghiện, cai nghiện không thành công: bỏ dở điều trị hoặc trốn khỏi nơi cai nghiện, sợ các hội chứng cai…

Những người hỗ trợ cho người nghiện trong giai đoạn cắt cơn cần đặc biệt chú ý tạo động lực, đồng thời kiên quyết, nghiêm khắc với họ để giúp họ bước qua những trở ngại đầu tiên này. Đồng thời, cần để cho người nghiện hiểu được rằng, cai nghiện không đơn thuần chỉ là cắt cơn. Nhiều trường hợp, người nghiện bỏ được ma túy, cắt cơn thành công khi họ còn ở trong những trung tâm cai nghiện, nhưng sau khi về cộng đồng, họ lại rất dễ tái nghiện; để cắt cơn chỉ cần dăm bữa nửa tháng ( 5- 10 ngày) nhưng cai nghiện và đoạn tuyệt hoàn toàn với ma túy, chống tái nghiện là việc cả đời.

-         Giai đoạn sau cắt cơn

Tâm lý của người nghiện trong giai đoạn cắt cơn và sau giai đoạn cắt cơn không có sự đồng nhất. Sau khi  vượt qua những mâu thuẫn về tâm lý trong suốt quá trình trong cắt cơn, sau khi cắt cơn, người nghiện bước vào những rối nhiễu tâm lý phức tạp mới, đặc biệt là chứng hồi tưởng dẫn đến thèm nhớ ma túy và những khoái cảm mà nó mang lại.

Trước những rối nhiễu đó, tâm lý của người nghiện thay đổi tùy theo những cá nhân riêng biệt, phân thành hai chiều hướng:

·        Tâm lý tích cực:

+ Họ từng bước cải thiện trình trình độ nhận thức ( về ma túy và sự lệ thuộc từ ma túy) và kỹ năng sống để phục hồi sức khỏe và tư tưởng của bản thân ( chia sẻ nhiều hơn với cán bộ điều trị, đồng cảm và “cùng tiến” những người đồng đẳng với mình)[2]

+ Tinh thần phấn chấn, sảng khoái: Sau khi vượt qua giai đoạn cắt cơn và vượt qua những dày vò về ma túy, người nghiện đã phàn nào lấy được lòng tin từ người thân và các cán bộ điều trị. Lúc này họ cảm thấy được trở lại cuộc sống và khẳng định mình, hơn nữa ở giai đoạn này điều kiện thể chất được phục hồi, dẫn đến sự hồi phục về tinh thần.

+ Mong muốn sửa sai và cống hiến: Người có quá khứ lệ thuộc vào ma túy hiểu rõ những đau đớn và dằn vặt về thể chất lẫn tâm lý nên rất đồng cảm với những người đồng đẳng, họ có xu hướng nâng đỡ và vực dậy những cảnh đời, những con người đang lầm đường, lạc bước vào ma túy.

·        Chiều hướng tâm lý  tiêu cực

+ Họ sống trong ám ảnh bị tái nghiện, lo ngại bạn nghiện cũ đến rủ rê, dẫn đến không đủ tự tin về khả năng tự chủ của bản thân, cảm thấy không đủ tự chủ trước sự cám dỗ của ma túy khiến họ luôn lo lắng, ám ảnh.

+ Cảm thấy xấu hổ, tội lỗi không vượt qua được cám dỗ: chán nản, mất tinh thần…

Một số người tái nghiện vì cảm thấy thất bại, bối rối, chán nản, mất tinh thần, dẫn đến hành vi thay đổi, trở lại giai đoạn đầu thèm nhớ và liên tưởng đến ma túy, hành động để đáp ứng những cảm giác đó.

+ Cùng với những chiều hướng tâm lý tiêu cực như: Không chịu được những khó chịu, bức xúc, người nghiện nhớ lại những cảm giác dễ chịu mà ma túy đem lại để dẫn đến thỏa hiệp : “sử dụng nốt lần này nữa thôi” , gây ra tình trạng tái nghiện, tiếp tục sử dụng ma túy với liều nặng hơn. Người nghiện lúc này suy sụp, sống bất cần, họ có thể sa vào con đường phạm pháp: trộm cắp, cướp giật, hành nghề mại dâm để có tiền hút, chích ma túy ( Theo “Hãy nói không với tệ nạn ma túy” của Nhà xuất bản văn hóa dân tộc – Năm 2010)…

+ Một số trường hợp do không vượt qua được những cảm giác chán  nản, tuyệt vọng cùng thời gian khủng hoảng kéo dài, đã quyết định tự giải thoát cho mình bằng cái chết.

Qua đó chúng ta có thể nhận thấy, trải qua mỗi giai đoạn cắt cơn, người nghiện ma túy lại phải đối mặt với những khó khăn về thể chất và những cung bậc tâm lý đan xen.

Vì những lẽ trên, ngoài việc tư vấn và hỗ trợ kịp thời cho học viên về mặt trị liệu,  tư tưởng, những người làm công tác hỗ trợ cai nghiện, hỗ trợ cắt cơn rất cần nắm vững những khó khăn tâm lý của học viên, các trạng thái tâm sinh lý của họ trong từng giai đoạn để giúp đỡ sát sao, tận tình, tạo động lực và hướng dẫn để họ trở về tái hòa nhập cộng đồng. Bên cạnh đó, sự quan tâm chia sẻ, động viên bằng tình thân, sự hiểu biết của gia đình và quyết tâm của họ trong việc cắt cơn, cai nghiện của học viên cũng là động lực rất lớn góp phần làm nên sự thành công cắt cơn cho người nghiện.