Nghiên cứu khoa học

Người sử dụng ma túy: Nguy cơ và hiểm nguy

09:38, 08/09/2015

Từ góc độ của những người đã có nhiều năm kinh nghiệm nghiên cứu về ma túy, người sử dụng ma túy, chúng tôi xin chia sẻ một góc nhìn mới về những rủi ro một cách cụ thể liên quan đến việc sử dụng ma túy

Việc sử dụng ma túy như một cuộc chơi đầy mạo hiểm. Đó là những nguy cơ có thể bị bắt giữ khi đi mua thuốc, lây nhiễm bệnh từ việc sử dụng chung bơm kim tiêm, bị sốc thuốc…  Từ  góc độ của những người đã có nhiều năm kinh nghiệm nghiên cứu về ma túy, người sử dụng ma túy, chúng tôi xin chia sẻ một góc nhìn mới về những rủi ro một cách cụ thể liên quan đến việc sử dụng ma túy như sau:

 

Nguy cơ thứ nhất: Mua thuốc và nỗi lo sợ bị bắt giữ

Hầu hết người sử dụng ma túy (NSDMT) nào cũng phải tự đi mua thuốc cho mình. Nếu có tiền thì một ngày một lần và dùng cho cả ngày. Nhưng đa số người sử dụng ma túy đều không có nhiều tiền vì vậy hàng ngày họ phải đi mua thuốc tới ba lần là ít nhất.

 

Người nghiện lo sợ bị bắt giữ khi mua bán ma túy (Ảnh minh họa)

 

Trong các báo cáo về “công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy” từ năm 2001 đến năm 2011, cho thấy sự phối hợp giữa các bộ ngành đã làm cho chiến dịch đẩy lùi ma túy tỏ ra khá hiệu quả khi hàng năm số vụ bắt giữ liên quan đến ma túy ngày càng nhiều về số lượng và mạnh về quy mô(1) . Tuy nhiên, thành công của các bộ ngành trong việc đấu tranh bắt giữ tội phạm liên quan đến ma túy lại là nỗi ám ảnh của những NSDMT(2).

 

Qua nhiều lần tiếp xúc, chúng tôi thấy rằng hầu như NSDMT nào cũng sợ đi mua thuốc, vì sợ bị công an bắt là ngay lập tức họ bị chuyển đi các trung tâm giáo dục lao động xã hội cai nghiện bắt buộc. Không những thế, nếu người buôn bán ma túy bị bắt thì NSDMT cũng bị ảnh hưởng. Sau những vụ vây bắt thì việc lùng mua ma túy là một điều rất khó khăn vì những người không bị bắt giữ sẽ có tâm lý đề phòng và thay đổi địa điểm bán thuốc.

 


 

Nguy cơ thứ hai: Liên quan đến bơm kim tiêm

Theo báo cáo của Bộ Y tế, các can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV đã được đẩy mạnh, độ bao phủ của chương trình tăng lên rõ rệt. Các chương trình phân phát bơm kim tiêm hầu như thông qua hoạt động của tuyên truyền viên đồng đẳng và cộng tác viên cho nhóm nghiện chích ma túy. Thực tế cũng cho thấy tình hình sử dụng bơm kim tiêm chung đã được cải thiện đáng kể so với trước đây nhờ những dự án phát bơm kim tiêm miễn phí. Ngoài ra, các chương trình truyền thông về khả năng lây nhiễm HIV khi sử dụng chung bơm kim tiêm cũng khiến cho nhiều người sử dụng ma túy hiện nay luôn luôn ý thức được việc tiêm chích chung nguy hại đến họ như thế nào. Nhưng không phải NSDMT nào cũng được tham gia chương trình bơm kim tiêm miễn phí, tuy nhiên họ sẵn sàng bỏ tiền ra mua để không phải chích chung.

 

Nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS từ việc dùng chung kim tiêm (Ảnh minh họa)

 

Mặc dù không phủ nhận thành công của các chương trình phát bơm kim tiêm,  nâng cao ý thức của người sử dụng ma túy trong việc sử dụng bơm kim tiêm riêng; nhưng một số nghiên cứu vẫn chỉ ra rằng tỷ lệ tiêm chích chung trong nhóm NSDMT hiện nay vẫn còn tồn tại. Việc tiêm chích chung thường xảy ra với những người không có khả năng về tài chính, họ phải đi chích lại (dồn xi) từ những bơm kim tiêm mà NSDMT khác bỏ lại để đáp ứng nhu cầu của mình. Đối với một số NSDMT đã có HIV thì việc chấp nhận chích chung hoặc chích lại bơm kim tiêm cũng có thể xảy ra.

 


 

Nguy cơ thứ ba: Địa điểm sử dụng ma túy

Ngoài áp lực phải kiếm tiền để có thể sử dụng ma túy, tìm kiếm một chỗ sử dụng an toàn cũng là vấn đề NSDMT luôn suy nghĩ. Việc coi NSDMT và hành vi sử dụng ma túy gắn liền với tội phạm khiến cho nhiều người sử dụng ma túy rất sợ ai đó bắt gặp cảnh hút, chích của mình. Tuy nhiên, không phải người sử dụng ma túy nào cũng có được một địa điểm an toàn cho việc sử dụng ma túy.

 

Theo kết quả từ “Nghiên cứu phân tích tình hình người sử dụng ma túy ở Việt Nam dựa trên cách tiếp cận Quyền và nhu cầu” của tác giả Vũ Thị Thanh Nhàn, NXB Lao động – Xã hội, 12/2012 cho thấy có một sự khác biệt trong việc tìm địa điểm chích. Với nam giới thì đa số muốn tìm chỗ kín đáo nhưng nữ thì có hai sự lựa chọn chính đó là: nhà riêng và nhà nghỉ. Đối với phụ nữ thì có tới gần 70% phụ nữ chọn nhà riêng làm địa điểm tiêm chích và hơn 20% chích trong nhà nghỉ, khách sạn(3).

 


 

Nguy cơ thứ tư: Sử dụng ma túy, đối mặt với tử thần

Một trong những nguy cơ lớn nhất, dễ dàng nhận thấy nhất đối với những người sử dụng ma túy đó là khả năng sốc thuốc. Mặc dù tại Việt Nam chưa có số liệu thống kê về tỉ lệ tử vong của người sử dụng ma túy, tình trạng sốc thuốc vẫn được coi là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tử vong (4). Tuy nhiên, cho đến nay các dự án can thiệp được đưa ra để phòng tránh sốc thuốc, cũng như giảm tỉ lệ tử vong vì vấn đề này tại Việt Nam không có nhiều.

 

Nhiều rắc rối, hệ lụy sẽ xảy ra với NSDMT (Ảnh minh họa)

 

Qua câu chuyện của những NSDMT cho thấy họ có rất ít kiến thức về sốc thuốc, những cách chống sốc thuốc cũng thường bị sai lệch. Như trên đã nói, NSDMT hầu hết muốn tìm đến chỗ kín đáo để chích thuốc, tránh sự bắt gặp của công an hoặc người thân hay người dân trong cộng đồng. Vì vậy,nếu có bị sốc thuốc họ có nhiều nguy cơ không được phát hiện và đưa đi cấp cứu kịp thời. Ngoài ra, rất nhiều người dân trong cộng đồng nếu vô tình phát hiện ra NSDMT sốc thuốc thì không dám giúp đỡ vì sợ những rắc rối có thể xảy ra với họ.

 


 

Những nguy cơ khác liên quan đến quá trình sử dụng ma túy

  • Bất chấp những hành vi nguy hiểm để có tiền: Khi sử dụng ma túy thì việc đầu tiên mà họ phải làm là bắt buộc có tiền dù các hành vi đó có nguy hiểm hay không. Có khá nhiều cách để người sử dụng ma túy kiếm tiền, có thể là lao động bằng chính sức lực của mình để kiến tiền, xin cha mẹ và người thân, vay mượn (chấp nhận lãi cao thường xảy ra với những người bán dâm) ăn trộm, cướp giật, lừa đảo và có thể là buôn bán ma túy. Có thể nói, người đang sử dụng ma túy dường như bất chấp nhiều rủi ro để có được thuốc.
     
  • Bất chấp nguy cơ lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tiêm chích không an toàn: Một số các rủi ro khác mà NSDMT thường gặp phải là bất chấp mọi nguy cơ lây nhiễm miễn là được chơi ma túy. Khi sử dụng ma túy vào buổi đêm, NSDMT thường chấp nhận dùng chung, bất chấp nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS và các bệnh lây truyền qua đường máu khác khi bơm kim tiêm không sẵn có.

 

Chúng ta có thể nhận thấy rằng, việc sử dụng ma túy không chỉ đơn thuần là mang đến cho những NSDMT những khoái cảm thăng hoa mà để đạt được trạng thái cảm xúc này là cả một hành trình chông gai từ việc cuồng quay với ma túy và phải đối mặt với những nguy cơ và hiểm nguy luôn rình rập quanh họ.

Trung tâm PSD

 

 

Tài liệu tham khảo:

(1)  Ủy Ban Quốc gia phòng, chống AIDS, và phòng, chống tệ nạn Ma túy, Mại dâm, Tổng kết công tác và triển khai nhiệm vụ từ năm 2001, 2005, 2010, 2012).

(2)  Nghiên cứu phân tích tình hình người sử dụng ma túy ở Việt Nam dựa trên cách tiếp cận Quyền và nhu cầu” của tác giả Vũ Thị Thanh Nhàn, NXB Lao động – Xã hội, 12/2012)

(3)   Martha Morrow, Dr Khuất Thị  Hải Oanh, Ms Nguyễn Nguyên Như Trang. 2011. Phụ nữ tiêm chích ma túy không chỉ là những con số. Nhà xuất bản Lao động Xã hội.

(4)   Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến Phát triển Cộng đồng, Dự án cho người sử dụng ma túy, 2011, trích trong website: http://www.scdi.org.vn/Articles/1191/585/du-an-da-hoan-thanh/du-an-cho-nguoi-su-dung-ma-tuy.aspx