Nẻo về tươi sáng

Vấp, trượt, ngã trong hành trình trở về

10:05, 19/03/2016

Người ta thường nói hạnh phúc không nằm ở đích đến mà ở hành trình để có được nó. Nhưng tôi nghĩ, có một loại hành trình mà chẳng ai muốn một ngày nào đó tỉnh dậy thấy mình rơi vào trong đó - Hành trình cai nghiện ma túy! Nhưng tôi cũng tin rằng, người nào cai nghiện ma túy thành công thì người đó thực sự sẽ trở thành người đặc biệt hạnh phúc bởi lúc ấy họ sẽ giống như sen tỏa hương từ trong bùn lầy!

Người ta thường nói hạnh phúc không nằm ở đích đến mà ở hành trình để có được nó. Nhưng tôi nghĩ, có một loại hành trình mà chẳng ai muốn một ngày nào đó tỉnh dậy thấy mình rơi vào trong đó - Hành trình cai nghiện ma túy! Nhưng tôi cũng tin rằng, người nào cai nghiện ma túy thành công thì người đó thực sự sẽ trở thành người đặc biệt hạnh phúc bởi lúc ấy họ sẽ giống như sen tỏa hương từ trong bùn lầy!

Hình ảnh minh họa

Thật vậy, có lẽ chỉ có những người nghiện ma túy và kế tiếp đó là thân nhân (gia đình) của họ mới là những người có nhiều trải nghiệm nhất, mới là những người có đủ khả năng cũng như cảm xúc để viết về những niềm vui, những giọt nước mắt, hay những khúc quanh trong hành trình trở về lắm gian nan ấy! Trong bài viết này, tôi xin đề cập đến vấn đề “vấp”, “trượt”, “ngã” trong quá trình cai nghiện ma túy (còn gọi là tái sử dụng, tái nghiện ma túy) - điều mà bất kì một người nghiện ma túy nào, gia đình có người nghiện ma túy nào cũng sẽ phải trải qua khi tham gia điều trị nghiện ma túy, và kỹ năng để vượt qua “vấp”, “trượt”, “ngã”.

Quá trình từ lúc tái sử dụng cho đến khi tái nghiện hoàn toàn có thể được hình dung qua 3 hình ảnh vấp, trượt, ngã. “Vấp” là sau khi từ bỏ ma túy một thời gian, người nghiện bắt đầu sử dụng lại một, hai lần nhưng ngay lập tức dừng lại vì nghĩ được cái lợi, cái hại, những cái giá phải trả khi sử dụng lại ma túy. Tuy nhiên, một số người thì tiếp tục thêm một vài lần sau khi đã “vấp”, đồng thời phải mất nhiều thời gian mới kiểm soát được bản thân để đi đến quyết định không nên tiếp tục sử dụng ma túy nữa. Lúc này sử dụng lại ma túy được gọi là “trượt”. Còn “ngã” là quay lại thói quen sử dụng ma túy liên tục như trước đây, là quay trở lại tình trạng lệ thuộc vào ma túy sau một thời gian dài từ bỏ. Sự phân biệt vấp, trượt, ngã thể hiện ở khả năng kiểm soát, làm chủ việc không sử dụng ma túy nữa của người cai nghiện. Sử dụng lại ma túy thì không hoàn toàn đã tái nghiện nhưng tái sử dụng có thể là sự khởi đầu dẫn đến tái nghiện.

Thực tế cho thấy ma túy, từ những lần sử dụng đầu tiên cho đến khi hoàn toàn lệ thuộc vào nó, hẳn sẽ không mất nhiều thời gian cũng như có nhiều khó khăn như khi loại bỏ nó khỏi cuộc sống của người nghiện. Bởi người nghiện ma túy thường thì bị rơi vào vòng luẩn quẩn: Quyết định cai - Không cai được - Lại cai - Lại không cai được…  Còn với người thân (gia đình) của người nghiện thì đó là quá trình ngày càng hao mòn về tinh thần, sức khỏe, tài chính để cuối cùng mất niềm tin, sự hy vọng vào khả năng cai nghiện thành công của con em mình. Chính vì điều này khiến cho bản thân người cai nghiện và thân nhân thường dễ mất lòng tin trước mỗi lần người cai nghiện “vấp”, “trượt” mà chưa phải là “ngã”. Nói cách khác, việc không phân biệt được sự khác nhau giữa tái sử dụng với tái nghiện ma túy có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến tình trạng tái nghiện kéo dài. Vì bản thân người cai nghiện sẽ nản lòng, cảm thấy mãi mãi không thể cai được. Còn người thân vì đánh mất niềm tin nên không thể phát huy vai trò hỗ trợ cho con em mình cai nghiện thành công.

Nghiện ma túy được xem là một bệnh mạn tính do rối loạn não bộ, mà mạn tính thì sẽ không thể tránh khỏi tái phát. Do vậy, trước tiên bản thân người cai nghiện ma túy và những người trợ giúp họ (thân nhân, gia đình…) cần phân biệt sự khác nhau giữa tái sử dụng và tái nghiện, không đánh đồng “vấp” với “ngã”. Tiếp đó cần có thái độ bình tĩnh và chấp nhận rằng tái sử dụng, thậm chí tái nghiện là một phần của sự thay đổi, của hành trình trở về. Hiểu và chấp nhận được điều này không phải để tạo nên tâm lý chủ quan, hay buông xuôi mà để giúp người cai nghiện và thân nhân có cách thức tìm kiếm sự giúp đỡ hiệu quả, hoặc tự bản thân họ đưa ra cách giải quyết phù hợp. Nếu tái nghiện thật thì cần ngồi lại để tìm hiểu những lí do dẫn tới tái nghiện đồng thời xem đó là cơ hội học hỏi, rút kinh nghiệm. Khi gặp khó khăn mà bản thân khó vượt qua thì nên tìm đến các chuyên gia để được tư vấn, trợ giúp kịp thời. Học hỏi các kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm để phòng ngừa, vượt qua các yếu tố nguy cơ dẫn tới tái sử dụng, tái nghiện ma túy là một điều cần thiết với những người nghiện khi bước vào quá trình cai nghiện cũng như thân nhân của họ trong việc hỗ trợ cai nghiện.

Trong hành trình trở về, người cai nghiện sẽ có lúc bị vấp, thậm chí trượt dài song nếu còn đủ lực để lấy lại trạng thái cân bằng, hoặc có thêm sự trợ giúp từ bên ngoài một cách hợp lí thì họ vẫn có thể gượng dậy mà chưa bị ngã. Tuy nhiên, ranh giới giữa vấp - trượt - ngã rất mong manh, chỉ cần một chút lơ là, không chú ý, buông xuôi hết hy vọng và thiếu sự hỗ trợ kịp thời từ người thân, thì họ sẽ bị ma túy cám dỗ, làm gục ngã.

Cai nghiện ma túy là một cuộc hành trình mà người cai nghiện phải vật lộn để được trở lại là chính mình - một con người trước đây - đời thường, sống bình yên bên gia đình với những mong ước lắm khi rất giản đơn: được ăn no ngày đủ 3 bữa, được ngủ ngon giấc, được tiếp tục đi học, được đi làm kiếm tiền nuôi sống gia đình, được lập gia đình rồi sinh con đẻ cái v.v.. Những điều thường nhật ấy lắm khi lại trở thành mơ ước của những người nghiện muốn loại bỏ ma túy khỏi đời sống của mình. Trong hành trình ấy, họ có thể bị vấp, trượt, ngã một lần, một vài lần, thậm chí rất nhiều lần, và cuối cùng, phần thưởng - việc cai nghiện thành công sẽ chỉ dành cho những người nào đi trọn được con đường trở về…

Kim, PSD

Tài liệu tham khảo:

Bùi Thị Xuân Mai và Nguyễn Tố Như (2014). Tham vấn điều trị nghiện, Đại học Lao động Xã hội.