Quy trình trị liệu

Cần một phương pháp điều trị cai nghiện mang tính toàn diện

15:10, 28/03/2016

Các phương pháp cai nghiện đang được áp dụng rộng rãi hiện nay ở Việt Nam như: cai nghiện tại các Trung tâm Chữa bệnh, giáo dục và lao động xã hội của nhà nước, các Trung tâm cắt cơn tư nhân, các phương pháp điều trị nghiện bằng thuốc Đông y, châm cứu… đa phần mới chỉ dừng lại ở việc giúp người nghiện xóa bỏ được sự lệ thuộc về mặt thể chất thông qua giai đoạn cắt cơn, giải độc. Vì vậy, tỷ lệ cai nghiện thành công khi áp dụng những phương pháp này là rất thấp vì đã không tính đến những sự thay đổi về não bộ của người nghiện do ma túy mang lại cùng với những yếu tố tâm lý đóng vai trò thúc đẩy hành vi tái sử dụng ma túy ở họ.

Nghiện ma túy là gì?

Đầu tiên, để hiểu hơn về các phương pháp điều trị cai nghiên,  chúng ta cần phải hiểu rõ: Nghiện ma túy là gì?

Nghiện ma túy hay còn gọi là tình trạng lệ thuộc vào ma túy. Việc sử dụng ma túy thường xuyên, liên tục trong một thời gian dài sẽ khiến người sử dụng trở nên lệ thuộc vào ma túy cả thể chất và tâm lý.

Sự lệ thuộc về mặt thể chất: biểu hiện ở chỗ, người nghiện ma túy khi ngừng sử dụng trong một thời gian nhất định sẽ xuất hiện những triệu chứng của hội chứng cai như: chảy nước mắt, ngáp, mệt mỏi, buồn bực chân tay, nhức mỏi trong xương, mất ngủ, ăn không ngon… Điều này có thể quan sát thấy rất rõ ở những người dùng các chất ma túy dạng opiat như: thuốc phiện, heroin. Có sự lệ thuộc này là do chất ma túy khi được đưa vào cơ thể người sử dụng sẽ làm rối loạn việc sản xuất chất endorphin, một chất dẫn truyền thần kinh đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa các hoạt động của cơ thể, giúp giảm đau. Vì vậy, khi cơ thể thiếu endorphin, ngưỡng cảm giác đau trở nên rất thấp, làm cho người nghiện xuất hiện những biểu hiện vật vã, đau đớn khi không sử dụng ma túy. Càng ngày, nhu cầu sử dụng chất ma túy của cơ thể sẽ càng tăng cao, khiến người nghiện không thể kiểm soát được việc sử dụng ma túy của mình. Những cố gắng giảm bớt hay điều chỉnh việc sử dụng ma túy của họ dễ dàng trở nên thất bại.

Sự lệ thuộc về mặt tâm lý :được biểu hiện bằng những cơn thèm nhớ ma túy trường diễn. Qua thời gian sử dụng ma túy lâu dài, não bộ đã tự động ghi nhớ những cảm giác hưng phấn, kích thích do ma túy mang lại. Chính vì vậy khi ngừng sử dụng ma túy, thậm chí trong thời gian rất dài, người nghiện vẫn nhớ đến những cảm giác này, từ đó xuất hiện sự thèm nhớ ma túy. Những cơn thèm nhớ thường khiến người nghiện cảm thấy một nhu cầu mãnh liệt về việc cần phải sử dụng ma túy ngay lập tức. Và chính sự thèm nhớ là yếu tố quan trọng thôi thúc người nghiện tìm mọi cách để có thể tiếp tục sử dụng ma túy, thỏa mãn sự đòi hỏi của cơ thể bất chấp việc họ nhận thức được những tác hại do việc sử dụng đó mang lại cho bản thân và gia đình. Sự thèm nhớ là biểu hiện chính của tình trạng nghiện.

Theo quan điểm hiện nay, nghiện ma túy vẫn thường được coi là một căn bệnh mạn tính của não bộ, với đặc tính là dễ tái phát trở lại. Quan điểm này cũng hoàn toàn chính xác vì việc sử dụng ma túy trong suốt một thời gian dài đã làm thay đổi đến nhiều hoạt động, chức năng của não bộ. Vì vậy, quá trình điều trị là vô cùng khó khăn và lâu dài.

 

Cắt cơn, giải độc chỉ là một bước nhỏ trong quy trình điều trị phục hồi

Các phương pháp cai nghiện đang được áp dụng rộng rãi hiện nay ở Việt Nam như: cai nghiện tại các Trung tâm Chữa bệnh, giáo dục và lao động xã hội của nhà nước, các Trung tâm cắt cơn tư nhân, các phương pháp điều trị nghiện bằng thuốc Đông y, châm cứu… đa phần mới chỉ dừng lại ở việc giúp người nghiện xóa bỏ được sự lệ thuộc về mặt thể chất thông qua giai đoạn cắt cơn, giải độc. Vì vậy, tỷ lệ cai nghiện thành công khi áp dụng những phương pháp này là rất thấp vì đã không tính đến những sự thay đổi về não bộ của người nghiện do ma túy mang lại cùng với những yếu tố tâm lý đóng vai trò thúc đẩy hành vi tái sử dụng ma túy ở họ.

Với nhiều người, suy nghĩ rằng sau khi cắt cơn, người nghiện không còn xuất hiện hội chứng cai chứng tỏ việc cai nghiện đã hoàn thành và không cần tham gia bất kỳ chương trình điều trị nào khác. Đây hoàn toàn là một suy nghĩ sai lầm. Thực chất, cắt cơn chỉ là giai đoạn đầu tiên trong cả quy trình điều trị phục hồi, chống tái nghiện lâu dài. Và là giai đoạn dễ dàng nhất. Thậm chí, mỗi người nghiện đều có thể tự mình cắt cơn thành công bằng nhiều phương pháp mà không cần đến nhiều sự trợ giúp: cai bo tại gia đình, dùng các loại thuốc hỗ trợ cắt  cơn, điều trị cắt cơn ở các Trung tâm tư nhân…

Thông thường, giai đoạn cắt cơn thường kéo dài trong khoảng từ 1 tuần đến nửa tháng tùy vào thời gian, liều lượng cũng như loại ma túy sử dụng và phụ thuộc cả vào sức khỏe thể chất của người đó. Cũng có trường hợp thời gian cắt cơn lên đến vài tháng, nhưng điều này là đặc biệt và rất hiếm khi xảy ra.

Thực chất việc giúp người nghiện cắt cơn là không khó do cơ thể của chúng ta hoạt động theo cơ chế tự điều chỉnh. Khi ngừng sử dụng ma túy, cơ thể sẽ dần dần điều chỉnh hoạt động để thích nghi với việc không còn chất ma túy đưa vào cơ thể một cách thường xuyên. Và sau khoảng thời gian cần thiết, cơ thể sẽ trở lại với hoạt động bình thường như khi chúng ta không sử dụng ma túy. Vậy tại sao việc cai nghiện lại khó khăn và ít thành công đến vậy?

Yếu tố quyết định chính là nằm ở sự lệ thuộc vào mặt tâm lý ở người nghiện. Tuy nhiên đây lại là yếu tố thường được bỏ qua hoặc ít được quan tâm. Sự thật là có nhiều người đã ngừng sử dụng ma túy trong một thời gian dài có khi lên tới 5, 7 năm nhưng vẫn tái nghiện trở lại. Đó là vì họ vẫn không thoát khỏi sự ám ảnh của ma túy, không loại bỏ được những cơn thèm nhớ ma túy vẫn thường xuyên trở đi trở lại trong đời sống hàng ngày của họ. Ma túy không chỉ đơn giản ảnh hưởng tiêu cực đến thể chất, đến tâm lý của người nghiện. Nó ảnh hưởng đến mọi mặt trong đời sống của họ và cả những người thân của họ.

Để có thể duy trì được hành vi KHÔNG sử dụng ma túy một cách lâu dài và bền vững, quá trình điều trị cần phải tác động đến nhiều góc độ trong đời sống của mỗi cá nhân. Những người nghiện đồng thời với việc ngừng sử dụng ma túy, họ còn phải học cách đối phó với sự xuất hiện trở lại của những cơn thèm nhớ ma túy; học cách đối phó với những cảm xúc tiêu cực như: căng thẳng, giận dữ, đau khổ, thất vọng… hoặc những tình huống xã hội có nguy cơ thúc đẩy hành vi tái sử dụng. Cùng với đó, họ cũng cần học cách để xây dựng lối sống tích cực, biết cách tìm cho mình những niềm vui khác mà không cần sử dụng đến ma túy. Và những bài học này thì hoàn toàn không dễ dàng và có thể học được trong một thời gian ngắn. Đó chính là điều khó khăn nhất. Vì nó luôn yêu cầu sự duy trì lòng quyết tâm và ý chí ở mức cao đối với mỗi người nghiện. Hơn nữa, họ thường phải học những bài học đó một mình. Khi không có nhiều sự trợ giúp kịp thời, hiệu quả dành cho họ.

 

Một phương pháp điều trị phục hồi mang tính toàn diện

Như vậy, một phương pháp giúp cai nghiện thành công cần được hiểu là có thể giúp người nghiện không còn lệ thuộc vào ma túy cả về mặt thể chất và tâm lý. Đồng nghĩa với quá trình phục hồi song song cả về mặt thể chất và tinh thần, giúp họ hình thành những kỹ năng sống lành mạnh và lối tư duy tích cực…

Hiện nay, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới cũng chưa thể đưa ra được một phương pháp cai nghiện nào có thể đảm bảo sự thành công tuyệt đối cho quá trình cai nghiện. Cai nghiện không phải là một việc đơn giản, tuy nhiên cũng không phải là không thể thành công và hoàn toàn tuyệt vọng.

Xem xét nghiện ma túy là một bệnh của não bộ thì căn bệnh này có thể phòng ngừa và chữa được. Và thực tế cho thấy, hiện nay đã có nhiều những biện pháp phòng ngừa và can thiệp hiệu quả. Tuy nhiên, các kết quả tốt nhất sẽ đạt được khi có một phương pháp tiếp cận toàn diện bao gồm các biện pháp can thiệp về tâm lý, xã hội, thậm chí kết hợp cả với việc dùng thuốc nhằm đáp ứng những nhu cầu khác nhau. Và một phương pháp điều trị phục hồi mang tính toàn diện sẽ cần huy động được sự tham gia của cả gia đình, các trung tâm hỗ trợ tâm lý, bệnh viện, các tổ chức xã hội dân sinh khác…

 

Nguyễn Thơm -Trưởng Bộ phận trị liệu PSD